Students learn :निसर्गाच्या सान्निध्यात विद्यार्थ्यांनी घेतले वनौषधींचे धडे; ‘वनौषधी दर्शन २०२६’ उत्साहात

Students learn : आयुर्वेदातील औषधी वनस्पतींचे ज्ञान केवळ पुस्तके आणि वर्गखोल्यांपुरते मर्यादित न राहता विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष निसर्गाच्या सान्निध्यात अनुभवता यावे, या उद्देशाने डॉ. दाते कर्मयोग आयुर्वेद यांच्या आयोजनातून आणि जननी शैक्षणिक व बहुउद्देशीय संस्था, पाडळी यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘वनौषधी दर्शन २०२६’ या विशेष शैक्षणिक उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना औषधी वनस्पतींची प्रत्यक्ष ओळख, शास्त्रीय प्रमाणीकरण आणि आयुर्वेदीय चिकित्सकीय उपयोग समजून घेण्याची संधी मिळाली.

  पुस्तकातील वनस्पती प्रत्यक्ष निसर्गात; विद्यार्थ्यांना मिळाला वनौषधी ओळखीचा अनोखा अनुभव

बुलढाणा : आयुर्वेदातील औषधी वनस्पतींचे ज्ञान केवळ पुस्तके आणि वर्गखोल्यांपुरते मर्यादित न राहता विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष निसर्गाच्या सान्निध्यात अनुभवता यावे, या उद्देशाने डॉ. दाते कर्मयोग आयुर्वेद यांच्या आयोजनातून आणि जननी शैक्षणिक व बहुउद्देशीय संस्था, पाडळी यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘वनौषधी दर्शन २०२६’ या विशेष शैक्षणिक उपक्रमाचे आयोजन करण्यात आले. या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना औषधी वनस्पतींची प्रत्यक्ष ओळख, शास्त्रीय प्रमाणीकरण आणि आयुर्वेदीय चिकित्सकीय उपयोग समजून घेण्याची संधी मिळाली.

या क्षेत्रभेटीसाठी प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून डॉ. अभिषेक श्रीरामजवार यांचे मार्गदर्शन लाभले. क्षेत्रभेटीदरम्यान विद्यार्थी तसेच आयुर्वेद डॉक्टरांनी विविध औषधी वनस्पती त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात प्रत्यक्ष पाहिल्या. वनस्पतींचे बारकाईने निरीक्षण करून त्यांची शास्त्रीय पद्धतीने ओळख कशी करावी, याचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षणही देण्यात आले.

वनस्पतींची ओळख ते प्रमाणीकरणाचा प्रत्यक्ष अनुभव

‘वनौषधी दर्शन’ उपक्रमात विद्यार्थ्यांना विविध औषधी वनस्पतींची स्थानिक व संस्कृत नावे, शास्त्रीय नावे, कुल, बाह्य स्वरूप, वैशिष्ट्ये तसेच औषधी उपयोगासाठी वापरले जाणारे विविध भाग याबाबत सविस्तर माहिती देण्यात आली.

समान स्वरूपाच्या वनस्पतींमध्ये असणारे सूक्ष्म फरक ओळखणे, योग्य औषधी वनस्पतीची निवड करणे, तिचे शास्त्रीय प्रमाणीकरण करणे, वनस्पती संकलनाची योग्य पद्धत आणि औषधी द्रव्याची गुणवत्ता टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या बाबी यांचेही प्रत्यक्ष मार्गदर्शन विद्यार्थ्यांना मिळाले.

द्रव्यगुणशास्त्राला मिळाली निसर्गाची जोड

आयुर्वेदाच्या चिकित्सेमध्ये औषधी वनस्पतींची अचूक ओळख अत्यंत महत्त्वाची आहे. वनस्पतीची चुकीची ओळख झाल्यास त्यापासून तयार होणाऱ्या औषधाच्या गुणवत्तेवर तसेच परिणामकारकतेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी वनस्पतींचे प्रत्यक्ष निरीक्षण करून त्यांची शास्त्रशुद्ध ओळख आत्मसात करणे आवश्यक आहे, असे प्रमुख मार्गदर्शक डॉ. अभिषेक श्रीरामजवार यांनी मार्गदर्शन करताना स्पष्ट केले.

यावेळी विविध वनौषधींचे रस, गुण, वीर्य, विपाक, प्रभाव आणि कर्म या आयुर्वेदीय दृष्टिकोनातून महत्त्व समजावून सांगण्यात आले. विविध व्याधींमध्ये संबंधित वनौषधींचा चिकित्सकीय उपयोग कोणत्या पद्धतीने केला जातो, याचीही विद्यार्थ्यांना माहिती देण्यात आली.

‘पुस्तकातील वनस्पती’ प्रत्यक्ष पाहण्याचा आनंद

अभ्यासक्रमात चित्रे आणि वर्णनांच्या माध्यमातून परिचित झालेल्या अनेक औषधी वनस्पती प्रत्यक्ष निसर्गात पाहण्याची संधी मिळाल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले. वनस्पती प्रत्यक्ष पाहून तिची रचना, वैशिष्ट्ये आणि औषधी उपयोग समजून घेतल्यामुळे द्रव्यगुणशास्त्राचा अभ्यास अधिक सहज, जिवंत आणि परिणामकारक होण्यास मदत झाली.

प्रत्यक्ष क्षेत्रभेटीमुळे विद्यार्थ्यांच्या निरीक्षणशक्तीला चालना मिळाली. पुस्तकातील माहिती आणि प्रत्यक्ष अनुभव यांची सांगड घातल्याने भविष्यातील आयुर्वेद चिकित्सकांसाठी हा अनुभव उपयुक्त ठरणार असल्याचे आयोजकांनी सांगितले.

कर्मयोग आयुर्वेद व जननी संस्थेचा अभिनव उपक्रम

डॉ. मनोज दाते, डॉ. अश्विनी जवरे (डोसे) तसेच जननी शैक्षणिक व बहुउद्देशीय संस्था, पाडळीचे डॉ. यशवंतराव पाटील, निलेश पवार आणि राजश्री पाटील यांच्या संयुक्त नियोजनातून हा उपक्रम राबविण्यात आला.

विद्यार्थ्यांना आयुर्वेदातील पारंपरिक वनौषधी ज्ञान, शास्त्रीय वनस्पती ओळख आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रानुभव एकाच उपक्रमातून मिळावा, या उद्देशाने नियोजन करण्यात आले होते.

‘वनौषधी दर्शन २०२६’ हा उपक्रम विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानात प्रत्यक्ष अनुभवाची मोलाची भर घालणारा ठरला. भविष्यातील आयुर्वेद चिकित्सकांनी औषधी वनस्पतींकडे केवळ पाठ्यपुस्तकातील विषय म्हणून न पाहता, त्यांची शास्त्रीय ओळख, औषधी गुणधर्म आणि चिकित्सकीय महत्त्व समजून घ्यावे, या दृष्टीने हा उपक्रम निश्चितच उपयुक्त ठरला.

प्रमुख मार्गदर्शक : डॉ. अभिषेक श्रीरामजवार

आयोजक : डॉ. मनोज दाते, डॉ. अश्विनी जवरे (डोसे)

सहकार्य : जननी शैक्षणिक व बहुउद्देशीय संस्था, पाडळी