FDAs deterrent effect :एफडीएचा धाक संपला..! देऊळगाव राजा तालुक्यात गुटख्याची खुलेआम विक्री; ‘रिअॅलिटी चेक’ने प्रशासनाची पोलखोल

FDAs deterrent effect : अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्तपद स्वीकारल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांनी भेसळखोर आणि नियमबाह्य खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांविरोधात कारवाईचा धडाका सुरू केला. त्यांच्या आक्रमक कार्यपद्धतीमुळे राज्यभरातील भेसळखोरांमध्ये खळबळ उडाली. मात्र, देऊळगाव राजा तालुक्यातील सद्यस्थिती पाहता या कारवाईचा स्थानिक पातळीवर अपेक्षित परिणाम कितपत झाला, असा सवाल उपस्थित होत आहे.

  मुंढेंच्या कारवाईचा धसका कुठे गेला? गुटखा माफिया पुन्हा सक्रिय; शाळांच्या २०० मीटर परिसरातही नियमांना हरताळ

गजानन तिडके

 देऊळगाव राजा : अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्तपद स्वीकारल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांनी भेसळखोर आणि नियमबाह्य खाद्यपदार्थ विक्रेत्यांविरोधात कारवाईचा धडाका सुरू केला. त्यांच्या आक्रमक कार्यपद्धतीमुळे राज्यभरातील भेसळखोरांमध्ये खळबळ उडाली. मात्र, देऊळगाव राजा तालुक्यातील सद्यस्थिती पाहता या कारवाईचा स्थानिक पातळीवर अपेक्षित परिणाम कितपत झाला, असा सवाल उपस्थित होत आहे.

शहरासह ग्रामीण भागात तंबाखूजन्य पदार्थ, गुटखा, सुगंधित तंबाखू आणि संशयित भेसळयुक्त खाद्यपदार्थांची विक्री सुरू असल्याचे चित्र दिसत आहे. काही ठिकाणी दिवसाढवळ्या गुटख्याची विक्री होत असल्याच्या तक्रारी असून, शाळा व महाविद्यालयांच्या परिसरातही नियमांचे उल्लंघन होत असल्याची चर्चा आहे. त्यामुळे ‘एफडीएचा धाक नेमका कुठे गेला?’ असा सवाल नागरिक आणि पालक वर्गातून उपस्थित केला जात आहे.

मुंढेंच्या कारवाईचा धसका, पण स्थानिक यंत्रणेवर प्रश्नचिन्ह?

आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी मे २०२६ मध्ये अन्न व औषध प्रशासनाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर दैनंदिन वापरातील वस्तूंमधील भेसळ आणि नियमबाह्य विक्रीविरोधात कारवाईवर भर दिला. त्यांच्या या भूमिकेमुळे भेसळखोरांविरोधात कठोर कारवाई होईल, अशी अपेक्षा नागरिकांना होती.

देऊळगाव राजा तालुक्यातही अन्न व औषध प्रशासनाच्या जिल्हास्तरीय पथकाने मागील काही काळात देऊळगाव मही आणि परिसरात काही कारवाया केल्याची माहिती आहे. मात्र, त्यानंतर पुन्हा गुटखा व तंबाखूजन्य पदार्थांची विक्री पूर्ववत झाल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे वरिष्ठ पातळीवरील कारवाई आणि स्थानिक पातळीवरील अंमलबजावणी यामध्ये तफावत आहे का, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

देऊळगाव मही गुटखा विक्रीचे कथित केंद्र?

देऊळगाव मही हे तालुक्यात गुटखा विक्रीचे कथित प्रमुख केंद्र असल्याची चर्चा आहे. या ठिकाणी काही प्रमुख विक्रेते असल्याचे नागरिकांमध्ये बोलले जाते. रात्रीच्या वेळी मोठ्या प्रमाणात गुटखा येथे उतरविला जातो आणि त्यानंतर शहरासह ग्रामीण भागात त्याचे वितरण केले जाते, असा आरोप स्थानिकांकडून केला जात आहे.

सुमारे दीड महिन्यापूर्वी अन्न व औषध प्रशासनाच्या पथकाने या परिसरात कारवाई केल्याची माहिती आहे. मात्र, या कारवाईचा पुढील तपशील आणि त्यातून झालेली ठोस कार्यवाही अद्याप स्पष्टपणे समोर आलेली नाही. त्यामुळे संबंधित विभागाच्या कारवाईवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे.

शाळांच्या २०० मीटर परिसरातही नियम धाब्यावर?

शाळा आणि महाविद्यालयांच्या २०० मीटर परिसरात तंबाखूजन्य पदार्थ, गुटखा, सुगंधित तंबाखू तसेच विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यास घातक खाद्यपदार्थांची विक्री रोखण्यासाठी प्रशासनाकडून सूचना देण्यात आल्या आहेत. अनधिकृत हातगाडी, फेरीवाले किंवा दुकानदारांकडून अशा पदार्थांची विक्री झाल्यास कारवाई करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

देऊळगाव राजा येथील छत्रपती श्री शिवाजी महाराज नगरपरिषद हायस्कूल व कनिष्ठ महाविद्यालयासह इतर शाळांनी संबंधित विक्रेत्यांना लेखी सूचना दिल्याचे सांगितले जाते. मात्र, प्रत्यक्ष परिस्थितीत काही ठिकाणी नियमांचे उल्लंघन सुरू असल्याच्या तक्रारी आहेत.

शाळांनी सूचना देऊन कार्यपूर्ती अहवाल सादर करण्यापलीकडे प्रत्यक्ष नियंत्रण आणि तपासणी कितपत केली जाते, हा प्रश्न पालकांकडून उपस्थित केला जात आहे. विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याशी संबंधित या विषयाकडे केवळ कागदोपत्री न पाहता प्रत्यक्ष कारवाई करण्याची मागणी होत आहे.

गुटखा माफिया सक्रिय; प्रशासनाची भूमिका संशयाच्या भोवऱ्यात

पूर्वी प्रशासनाची नजर चुकवून रात्रीच्या वेळी तंबाखूजन्य पदार्थांची विक्री होत असल्याच्या तक्रारी होत्या. आता मात्र काही ठिकाणी दिवसाढवळ्याही गुटखा विक्री होत असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे.

अल्पवयीन मुले तंबाखूजन्य पदार्थांच्या आहारी जात असल्याने पालकांमध्ये चिंता वाढली आहे. गुटखा आणि सुगंधित तंबाखूची सहज उपलब्धता रोखण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनासह पोलीस आणि स्थानिक प्रशासनाने संयुक्तपणे कठोर कारवाई करावी, अशी मागणी होत आहे.

सणासुदीच्या काळात भेसळखोरांवर कारवाई कधी?

गणेशोत्सव नुकताच पार पडला असून नवरात्रोत्सव, दसरा आणि दिवाळी हे सण काही दिवसांवर आले आहेत. सणासुदीच्या काळात दूध, मिठाई, खाद्यतेल, मसाले आणि अन्य खाद्यपदार्थांची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढते. त्यामुळे या काळात भेसळखोरांवर विशेष लक्ष ठेवण्याची गरज आहे.

मात्र, तालुक्यात भेसळयुक्त खाद्यपदार्थांच्या विक्रीवर प्रभावी नियंत्रण ठेवण्यासाठी ठोस आणि सातत्यपूर्ण कारवाई का होत नाही, असा सवाल नागरिकांकडून केला जात आहे. सणासुदीच्या काळात विशेष तपासणी मोहीम राबवून भेसळखोरांना आळा घालावा, अशी मागणी जोर धरत आहे.

 

‘लेखी सूचना दिल्या आहेत; विक्री आढळल्यास कारवाई करू’ — संजय देशमुख

संजय देशमुख, मुख्याध्यापक/प्राचार्य, छत्रपती श्री शिवाजी महाराज नगरपरिषद हायस्कूल व कनिष्ठ महाविद्यालय,

“शाळा व महाविद्यालयाच्या २०० मीटर परिसरात तंबाखूजन्य पदार्थ, गुटखा तसेच विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यास हानिकारक खाद्यपदार्थांची विक्री करू नये, याबाबत काही दिवसांपूर्वी संबंधित विक्रेत्यांना लेखी सूचना देण्यात आल्या आहेत. विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने या बाबीकडे शाळा प्रशासन गांभीर्याने पाहत आहे. सूचना देऊनही कोणी अशा पदार्थांची विक्री करत असल्याचे निदर्शनास आल्यास नगरपरिषद प्रशासन तसेच पोलीस प्रशासनाच्या मदतीने संबंधितांवर नियमानुसार सक्तीची कारवाई करण्यात येईल.”

 

‘गुटखा-तंबाखूच्या आहारी युवा पिढी; प्रशासनाने कठोर निर्बंध आणावेत’ — संतोष बंगाळे

संतोष बंगाळे, समाजसेवक :

“ग्रामीण तसेच शहरी भागातील पानटपऱ्या आणि किराणा दुकानांवर तंबाखूजन्य पदार्थ, सुगंधित तंबाखू आणि गुटखा सहज उपलब्ध होत असल्याने युवा पिढी त्याच्या आहारी जात आहे. ही परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक आहे. प्रशासनाने केवळ अधूनमधून कारवाई न करता सातत्याने तपासणी करून नियमबाह्य विक्री करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करावी आणि गुटखा व तंबाखूजन्य पदार्थांच्या विक्रीवर प्रभावी निर्बंध आणावेत.

यासोबतच दूध तसेच इतर खाद्यपदार्थांमध्ये होणारी भेसळही गंभीर बाब आहे. नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या भेसळखोरांवर अन्न व औषध प्रशासनाने कठोर कारवाई करणे गरजेचे आहे. सणासुदीच्या काळात विशेष तपासणी मोहीम राबवून भेसळखोरांवर अंकुश आणावा.”

 

‘२०० मीटर परिसरातील विक्रीची तपासणी करू; माहिती द्या, कारवाई केली जाईल’ — अक्षय भोपारे

अक्षय भोपारे, अन्नसुरक्षा अधिकारी, बुलढाणा :

“शाळेच्या २०० मीटर परिसरामध्ये तंबाखूजन्य पदार्थ तसेच इतर हानिकारक खाद्यपदार्थांची विक्री करू नये, अशा स्वरूपाचे सक्तीचे आदेश देण्यात आले आहेत. या आदेशांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होत आहे की नाही, याची तपासणी करण्यात येईल. ग्राहकांनी खाद्यपदार्थ खरेदी करताना त्यावरील उत्पादनाची माहिती, कालबाह्यता तारीख (एक्सपायरी डेट) आणि इतर आवश्यक तपशील तपासूनच खाद्यपदार्थ खरेदी करावेत. परिसरात किंवा अन्य ठिकाणी गुटख्याची विक्री होत असल्याचे अथवा खाद्यपदार्थात भेसळ होत असल्याचे निदर्शनास आल्यास नागरिकांनी गोपनीय माहिती स्थानिक प्रशासन किंवा अन्न व औषध प्रशासन विभागाला द्यावी. प्राप्त माहितीच्या आधारे संबंधितांवर नियमानुसार कारवाई करण्यात येईल.”