Banana growers: केळी उत्पादक शेतकरी संकटात; एक नंबरला ९५०, तर दोन नंबर केळीला अवघा ३०० ते ४०० रुपये भाव

Banana growers: तालुक्यातील बागायती क्षेत्रामुळे केळी लागवडीकडे शेतकऱ्यांचा मोठ्या प्रमाणात कल वाढला आहे. मात्र, सध्या केळीला मिळणाऱ्या अत्यल्प बाजारभावामुळे उत्पादक शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत. एक नंबरच्या केळीला सध्या सुमारे ९५० रुपये, तर दोन नंबरच्या केळीला केवळ ३०० ते ४०० रुपये प्रति क्विंटल भाव मिळत असल्याने उत्पादन खर्चही निघणे कठीण झाले आहे. विशेष म्हणजे, सण-उत्सवांचा काळ सुरू असतानाही केळीच्या दरात अपेक्षित वाढ होत नसल्याने शेतकऱ्यांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

  एकरी दीड लाखांपर्यंत खर्च, मात्र केळीला कवडीमोल भाव; तेल्हारा तालुक्यात शेतकऱ्यांची आर्थिक कोंडी

तेल्हारा : तालुक्यातील बागायती क्षेत्रामुळे केळी लागवडीकडे शेतकऱ्यांचा मोठ्या प्रमाणात कल वाढला आहे. मात्र, सध्या केळीला मिळणाऱ्या अत्यल्प बाजारभावामुळे उत्पादक शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत. एक नंबरच्या केळीला सध्या सुमारे ९५० रुपये, तर दोन नंबरच्या केळीला केवळ ३०० ते ४०० रुपये प्रति क्विंटल भाव मिळत असल्याने उत्पादन खर्चही निघणे कठीण झाले आहे. विशेष म्हणजे, सण-उत्सवांचा काळ सुरू असतानाही केळीच्या दरात अपेक्षित वाढ होत नसल्याने शेतकऱ्यांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

तेल्हारा तालुक्यात यंदा सुमारे दोन हजार हेक्टर क्षेत्रावर केळीची लागवड करण्यात आली आहे. केळीच्या उत्पादनात वाढ व्हावी आणि दर्जेदार माल मिळावा यासाठी शेतकरी विविध प्रयोग करत आहेत. सुरुवातीच्या काळात काही शेतकऱ्यांना केळीला दोन हजार रुपये प्रति क्विंटलपर्यंत भाव मिळाला होता. त्यामुळे यंदा चांगला दर मिळण्याची अपेक्षा उत्पादकांना होती. मात्र, गेल्या दीड महिन्यापासून केळीच्या बाजारभावात मोठी घसरण झाल्याचा आरोप शेतकरी करत आहेत.

सध्या एक नंबरच्या मालाला ९५० रुपये, तर दोन नंबरच्या मालाला ३०० ते ४०० रुपये प्रति क्विंटल भाव मिळत आहे. त्यामुळे उत्पादनासाठी केलेला खर्च, मजुरी, खत, औषधे, सिंचन, कापणी आणि वाहतूक यांचा ताळमेळ बसवणे शेतकऱ्यांसाठी अवघड झाले आहे. अनेकदा माल खराब होण्यापूर्वी विक्री करणे आवश्यक असल्याने मिळेल त्या भावात केळी विकण्याची वेळ उत्पादकांवर येत असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे.

एकरी लाखो रुपयांचा उत्पादन खर्च

केळी लागवडीसाठी शेतकऱ्यांना मोठी आर्थिक गुंतवणूक करावी लागते. प्रयोगशील शेतकरी विलास जनार्दन खारोडे (तळेगाव बाजार) यांनी सांगितले की, त्यांनी तीन टप्प्यांत सात एकर क्षेत्रावर केळीची लागवड केली आहे. एका झाडासाठी सुमारे १०० ते ११० रुपये खर्च येतो. एका एकरात साधारण १,४०० ते १,५०० झाडे लागतात. त्यामुळे केळीच्या कापणीपर्यंत एकरी सुमारे एक लाख ४० हजार रुपयांपर्यंत खर्च येत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

या वाढत्या उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत केळीला सध्या मिळणारा भाव अत्यल्प असल्याने शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित बिघडले आहे. केळीला किमान २,२०० ते २,५०० रुपये प्रति क्विंटल दर मिळणे आवश्यक असल्याचे विलास जनार्दन खारोडे यांनी सांगितले. तसेच केळी उत्पादक शेतकऱ्यांना शासनाकडून मिळणारे अनुदान अद्याप मिळाले नसल्याचीही त्यांनी माहिती दिली.

लागवड क्षेत्रात घट

मागील वर्षी तेल्हारा तालुक्यात सुमारे २,८०० एकर क्षेत्रावर केळीची लागवड करण्यात आली होती. मागील काळात मिळालेल्या चांगल्या बाजारभावामुळे यंदाही शेतकऱ्यांनी केळी लागवडीला पसंती दिली. मात्र, यंदा लागवड क्षेत्रात घट झाली असून सुमारे ८०० एकर क्षेत्र कमी झाल्याचे सांगण्यात येत आहे.

केळी लागवडीसाठी मोठा खर्च, बाजारभावातील अनिश्चितता आणि व्यापाऱ्यांकडून मिळणारा कमी दर यामुळे काही शेतकरी केळी लागवडीपासून दूर जात असल्याचे चित्र आहे. त्यामुळे भविष्यात तालुक्यातील केळी लागवड क्षेत्र आणखी कमी होण्याची शक्यता शेतकरी व्यक्त करत आहेत.

पूर्वीचे केळी खरेदी केंद्र बंद

पप्पू नराजे (हिंगणी) यांनी सांगितले की, यापूर्वी बुऱ्हाणपूर येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमार्फत अंजनगाव बाजार समिती परिसरात केळी खरेदी केंद्र सुरू होते. मात्र, केळी उत्पादक शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांमध्ये भावावरून वाद झाल्यानंतर हे केंद्र बंद पडले आहे.

केळी उत्पादक शेतकऱ्यांना बाजारपेठ उपलब्ध व्हावी आणि व्यापाऱ्यांकडून योग्य दर मिळावा, यासाठी शासनाने राज्यात केळी खरेदी केंद्रे सुरू करावीत, अशी मागणी पप्पू नराजे यांनी केली आहे. खरेदी केंद्रांमुळे शेतकऱ्यांना बाजारभावाची पारदर्शकता मिळण्यासोबतच माल विक्रीसाठी पर्यायी व्यवस्था उपलब्ध होऊ शकते, अशी अपेक्षा उत्पादकांनी व्यक्त केली आहे.

बाजारभावातील घसरणीमुळे शेतकरी चिंतेत

सण-उत्सवांच्या काळात केळीला मागणी वाढण्याची अपेक्षा असते. मात्र, सध्या मागणीच्या तुलनेत मिळणारा बाजारभाव कमी असल्याने उत्पादक शेतकरी अडचणीत आले आहेत. गेल्या दीड महिन्यापासून व्यापाऱ्यांकडून केळीचे दर मोठ्या प्रमाणात पाडले जात असल्याचा आरोप काही शेतकऱ्यांनी केला आहे.

केळी हे नाशवंत पीक असल्यामुळे शेतकऱ्यांकडे माल दीर्घकाळ साठवून ठेवण्याचा पर्याय नसतो. त्यामुळे बाजारभाव कमी असतानाही कापणी करून माल विकावा लागतो. याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर होत असून उत्पादन खर्च आणि विक्रीतून मिळणारे उत्पन्न यामध्ये मोठी तफावत निर्माण होत आहे.

दरम्यान, तेल्हारा तालुका कृषी अधिकारी शुभम बुरांडे यांच्या स्तरावर तालुक्यातील केळी लागवड क्षेत्राबाबतची माहिती उपलब्ध असून, यंदा तालुक्यात सुमारे दोन हजार हेक्टर क्षेत्रावर केळी लागवड झाल्याचे सांगण्यात आले आहे.

केळी उत्पादक शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत योग्य बाजारभाव मिळावा, बंद पडलेली खरेदी केंद्रे पुन्हा सुरू करण्यात यावीत तसेच शासनाने केळी खरेदीसाठी प्रभावी यंत्रणा उभारावी, अशी मागणी तेल्हारा तालुक्यातील केळी उत्पादक शेतकऱ्यांकडून होत आहे.