Water supply: साखरखेर्ड्यात पाणीपुरवठा योजनेला गळतीचे ग्रहण; नळांतून दररोज हजारो लिटर पाणी वाया!

Water supply: गावातील नागरिकांना नियमित पाणीपुरवठा व्हावा, यासाठी मोठी पाणीपुरवठा योजना उभारण्यात आली असली, तरी पाईपलाईनवरील लिकेज, एअर वॉलमधून होणारा पाण्याचा अपव्यय आणि घरगुती नळांना तोट्या नसल्याने हजारो लिटर पाणी दररोज वाया जात असल्याचे चित्र साखरखेर्डा येथे दिसून येत आहे. एकीकडे पाण्याचे काटकसरीने नियोजन करण्याची गरज असताना दुसरीकडे पाणीपुरवठा योजनेतील गळती रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना होत नसल्याने नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

  एका ठिकाणी २४ तासांत ४२ हजार लिटर पाण्याचा अपव्यय; ग्रामपंचायत प्रशासनाचे दुर्लक्ष?

साखरखेर्डा   : गावातील नागरिकांना नियमित पाणीपुरवठा व्हावा, यासाठी मोठी पाणीपुरवठा योजना उभारण्यात आली असली, तरी पाईपलाईनवरील लिकेज, एअर वॉलमधून होणारा पाण्याचा अपव्यय आणि घरगुती नळांना तोट्या नसल्याने हजारो लिटर पाणी दररोज वाया जात असल्याचे चित्र साखरखेर्डा येथे दिसून येत आहे. एकीकडे पाण्याचे काटकसरीने नियोजन करण्याची गरज असताना दुसरीकडे पाणीपुरवठा योजनेतील गळती रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना होत नसल्याने नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

साखरखेर्डा गावात पाणी साठवण्यासाठी प्रत्येकी ३ लाख ५० हजार लिटर क्षमतेचे दोन जलकुंभ, तर २ लाख लिटर क्षमतेचा तिसरा जलकुंभ आहे. मात्र, तिन्ही जलकुंभ एकाच दिवशी पूर्ण क्षमतेने भरल्याचे घडत नसल्याचे स्थानिकांकडून सांगण्यात येते. तांत्रिक दोष आणि पाईपलाईनमधील गळतीमुळे पाणीपुरवठा यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होत असल्याची स्थिती आहे.

१९७५ पासून सुरू झालेला पाणीपुरवठा; अनेकदा बदलली व्यवस्था

साखरखेर्डा येथील पाणीपुरवठा योजना प्रथम १९७५ मध्ये कार्यान्वित झाली. भोगावती नदीजवळील विहिरीतून पाणी उपसून ते जलकुंभात साठवले जात होते. कालांतराने गावाची लोकसंख्या वाढली. उन्हाळ्यात भोगावती नदीवरील विहिरीतून पुरेसे पाणी उपलब्ध होत नसल्याने महालक्ष्मी तलावाच्या पायथ्याशी दुसरी विहीर घेण्यात आली.

१९९६ मध्ये कोरडा दुष्काळ पडल्याने गावकऱ्यांना पाण्यासाठी वणवण करावी लागली. त्यानंतर कोराडी धरणावरून कायमस्वरूपी ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनेला मंजुरी मिळाली आणि सुमारे दोन वर्षांत पाणीपुरवठा सुरू झाला. मात्र, कालांतराने पाईपलाईनवरील गळती वाढत गेल्याने ही योजना डोकेदुखी ठरू लागली. त्यानंतर २०१७ मध्ये याच मार्गावरील पाईप बदलून लोखंडी पाईप टाकण्यात आले. तरीही आज अनेक ठिकाणी पाणीगळतीची समस्या कायम असल्याचे चित्र आहे.

वार्ड क्रमांक ६ मध्ये दोन नळांतून पाण्याचा अपव्यय

कोराडी प्रकल्पावरून साखरखेर्ड्याला पाणीपुरवठा करणारी पाईपलाईन सुमारे १२ किलोमीटर लांबीची असून, या मार्गावर १० एअर वॉल आहेत. त्यापैकी काही वॉल बंद आहेत, तर काही ठिकाणी त्यातून मोठ्या प्रमाणात पाणी बाहेर पडते.

वार्ड क्रमांक ६ मध्ये या पाईपलाईनवरील एका एअर वॉलला दोन दिशांनी नळ जोडण्यात आले असून, त्यातून सतत पाणी वाहत असल्याचे निदर्शनास येते. स्थानिकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सात मिनिटांत सुमारे २०० लिटर पाणी वाया जाते. हा वेग कायम राहिल्यास एका तासात सुमारे १ हजार ७१४ लिटर, तर २४ तासांत सुमारे ४१ हजार १४३ लिटर पाणी वाया जाऊ शकते. म्हणजेच अंदाजे ४२ हजार लिटर पाणी एका दिवसात वाया जाण्याची शक्यता आहे.

याच पाईपलाईनवर काही अंतरावर सांडवा नाला असून, तेथे पाईपलाईन उघड्यावर असल्याने पाणीगळती होत असल्याचेही सांगण्यात येते. या ठिकाणांची तातडीने पाहणी करून गळती रोखण्याची गरज आहे.

गावातील १०० हून अधिक वॉल; काही ठिकाणी पाणीपुरवठाच बंद

गावांतर्गत पाणी वितरणासाठी १०० हून अधिक वॉल आहेत. त्यापैकी काही ठिकाणी लिकेज वाढल्याने पाण्याचा अपव्यय होत आहे. म्हसोबा चौकातील वॉलचीही अशीच परिस्थिती असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. काही वॉल बंद असल्यामुळे संबंधित भागातील नागरिकांना पाणीपुरवठा होत नसल्याची तक्रारही पुढे आली आहे.

त्यामुळे केवळ पाणीपुरवठ्याचे वेळापत्रक ठरवून उपयोग होणार नाही, तर संपूर्ण वितरण व्यवस्थेची तपासणी करून गळती असलेले वॉल दुरुस्त करणे आणि बंद वॉल पुन्हा कार्यान्वित करणे आवश्यक आहे.

घरगुती नळांना तोट्याच नाहीत; रस्त्यावर वाहते पाणी

साखरखेर्डा गावातील अनेक घरगुती नळांना तोट्या नसल्याचे चित्र दिसते. पाणीपुरवठा सुरू होताच नळांतून पाणी वेगाने वाहून रस्त्यावर साचते. पाणी वाचवण्यासाठी घरगुती नळांना तोट्या बसविणे, अनावश्यक पाणी वाहू न देणे आणि नागरिकांमध्ये जनजागृती करणे गरजेचे आहे.

सध्या पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरण्याची आवश्यकता आहे. महालक्ष्मी तलावात सुमारे ५० टक्के पाणीसाठा असल्याचे सांगण्यात येत असून, आगामी काळात कोराडी प्रकल्पावरील योजनेवरच गावाची तहान भागवण्याची जबाबदारी राहणार आहे. अशा परिस्थितीत पाण्याची गळती आणि अपव्यय रोखणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

ग्रामपंचायत प्रशासनाने तातडीने दखल घ्यावी

संपूर्ण पाणीपुरवठा योजनेची तांत्रिक तपासणी करून लिकेज वॉलची दुरुस्ती करावी, बंद वॉल सुरू करावेत, उघड्या पाईपलाईनची आवश्यक दुरुस्ती करावी आणि घरगुती नळांना तोट्या बसविण्यासाठी नागरिकांना प्रोत्साहित करावे. या उपाययोजनांमुळे पाण्याचा अपव्यय कमी होऊन नागरिकांना अधिक नियमित पाणीपुरवठा होण्यास मदत होऊ शकते.

गावातील पाणीगळतीची समस्या तातडीने सोडवून नागरिकांना सुरळीत पाणीपुरवठा करण्यात यावा, अशी मागणी माजी पंचायत समिती सदस्य मदनलाल जैस्वाल यांनी ग्रामपंचायत प्रशासनाकडे केली आहे.