Sangola :देशभरात रावणदहन, अकोल्याच्या सांगोळ्यात मात्र रावणाची पूजा!

Sangola : देशभरात दसऱ्याच्या दिवशी रावणाच्या पुतळ्याचे दहन करून वाईट प्रवृत्तींच्या अंताचा संदेश दिला जातो. मात्र, अकोला जिल्ह्यातील पातूर तालुक्यात असलेल्या सांगोळा गावात दसऱ्याचे चित्र काहीसे वेगळे असते. येथे रावणाचे दहन करण्याऐवजी त्याची भक्तिभावाने पूजा केली जाते. सुमारे ३०० वर्षांपासून चालत आलेली ही अनोखी परंपरा आजही ग्रामस्थांनी जपली असून, दसऱ्याच्या निमित्ताने गावात ‘लंकेशाय नमः’ आणि ‘सोन्याच्या लंकेचा राजा रावण महाराज की जय!’ असा जयघोष घुमतो.

३०० वर्षांची अनोखी परंपरा आजही कायम; दसऱ्याला ‘लंकेशाय नमः’चा घुमतो जयघोष

राहुल सोनोने

वाडेगाव : देशभरात दसऱ्याच्या दिवशी रावणाच्या पुतळ्याचे दहन करून वाईट प्रवृत्तींच्या अंताचा संदेश दिला जातो. मात्र, अकोला जिल्ह्यातील पातूर तालुक्यात असलेल्या सांगोळा गावात दसऱ्याचे चित्र काहीसे वेगळे असते. येथे रावणाचे दहन करण्याऐवजी त्याची भक्तिभावाने पूजा केली जाते. सुमारे ३०० वर्षांपासून चालत आलेली ही अनोखी परंपरा आजही ग्रामस्थांनी जपली असून, दसऱ्याच्या निमित्ताने गावात ‘लंकेशाय नमः’ आणि ‘सोन्याच्या लंकेचा राजा रावण महाराज की जय!’ असा जयघोष घुमतो.

रावणाच्या पूजेची ही परंपरा सांगोळा गावाला एक वेगळी ओळख मिळवून देणारी ठरली आहे. देशाच्या विविध भागांत रावणाला वाईट प्रवृत्तींचे प्रतीक मानून त्याचे दहन केले जाते. मात्र, सांगोळ्यात रावणाच्या व्यक्तिमत्त्वातील विद्वत्ता, बुद्धिमत्ता, शास्त्रांचे ज्ञान आणि संगीतकलेतील प्रावीण्य या गुणांना महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे दसऱ्याच्या दिवशी येथे रावणाच्या पूजनाचा धार्मिक सोहळा पार पडतो.

काळ्या पाषाणातील दशमुखी मूर्ती आकर्षणाचे केंद्र

सांगोळा गावात काळ्या पाषाणातील रावणाची भव्य दशमुखी मूर्ती आहे. या मूर्तीला ऐतिहासिक आणि धार्मिक महत्त्व असल्याची ग्रामस्थांची श्रद्धा आहे. रावणाच्या या मूर्तीचे दर्शन घेण्यासाठी आणि दसऱ्याच्या दिवशी होणाऱ्या पूजनाची परंपरा जाणून घेण्यासाठी अनेकांना उत्सुकता असते. रावणाकडे पाहण्याचा येथील ग्रामस्थांचा दृष्टिकोन इतर ठिकाणांपेक्षा वेगळा असल्याने या गावाची चर्चा परिसरात नेहमीच होत असते.

रावणाच्या विद्वत्तेचा आणि ज्ञानाचा सन्मान

रावण हा केवळ लंकेचा राजा नव्हता, तर तो महापंडित, बुद्धिमान आणि भगवान शंकरांचा परमभक्त होता, अशी ग्रामस्थांची धारणा आहे. त्याला विविध शास्त्रांचे सखोल ज्ञान होते, तसेच तो संगीतकलेतही निपुण होता, असे मानले जाते. रावणाच्या व्यक्तिमत्त्वातील या गुणांचा सन्मान करण्यासाठी सांगोळ्यात त्याची पूजा केली जाते.

रावणाच्या व्यक्तिमत्त्वाकडे केवळ एका दृष्टिकोनातून न पाहता त्याच्या विद्वत्तेचा आणि कलागुणांचा विचार केला पाहिजे, अशी भावना या परंपरेमागे असल्याचे ग्रामस्थ सांगतात. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या श्रद्धेतून गावकऱ्यांनी ही परंपरा जतन केली आहे.

दसऱ्याला विशेष पूजन आणि महाआरती

दरवर्षी विजयादशमी अर्थात दसऱ्याच्या दिवशी सांगोळा येथे रावणाच्या मूर्तीची विशेष पूजा आणि महाआरती केली जाते. या धार्मिक सोहळ्यात ग्रामस्थ श्रद्धेने सहभागी होतात. देशभरात रावणदहनाचे कार्यक्रम सुरू असताना सांगोळ्यात मात्र रावणाच्या जयघोषाने वातावरण भक्तिमय होते.

परंपरा, श्रद्धा आणि इतिहासाचा अनोखा संगम

सुमारे तीन शतकांची परंपरा, काळ्या पाषाणातील दशमुखी मूर्ती आणि रावणाच्या व्यक्तिमत्त्वाकडे पाहण्याचा वेगळा दृष्टिकोन यांमुळे सांगोळा गावाची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली आहे. काळ बदलला, पिढ्या बदलल्या; मात्र गावकऱ्यांनी आपल्या पूर्वापार चालत आलेल्या परंपरेची नाळ आजही जपली आहे.

दसऱ्याच्या दिवशी देशभरात रावणदहनातून वाईट प्रवृत्तींच्या अंताचा संदेश दिला जात असताना सांगोळ्यात रावणाच्या पूजनातून त्याच्या विद्वत्तेचा आणि ज्ञानाचा गौरव केला जातो. त्यामुळेच अकोला जिल्ह्यातील सांगोळा गावाची ही अनोखी परंपरा सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहे. ‘लंकेशाय नमः’चा जयघोष आणि रावणाच्या पूजेची परंपरा यामुळे सांगोळ्याचा दसरा खऱ्या अर्थाने वेगळेपण जपणारा ठरतो.