Crops :७ लाख हेक्टरवरील पिके उद्ध्वस्त, ६.५१ लाख शेतकरी संकटात; बुलढाण्यात नुकसानभरपाईची प्रतीक्षा कायम!

Crops : दुष्काळाने शेतीचे कंबरडे मोडले, पावसाच्या प्रदीर्घ खंडाने खरीप पिके उद्ध्वस्त झाली आणि शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला. बुलढाणा जिल्ह्यातील तब्बल ७ लाख १ हजार ४५४ हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे पूर्ण झाले असून, नुकसानीचा अहवालही शासनाकडे सादर करण्यात आला आहे. मात्र, पंचनामे झाले, अहवाल गेला; मग शेतकऱ्यांच्या खात्यात मदत कधी जमा होणार? हा संतप्त सवाल आता जिल्ह्यातील शेतकरी उपस्थित करीत आहेत.

दुष्काळाने शेती उद्ध्वस्त, पंचनाम्यांची प्रक्रिया पूर्ण; शेतकऱ्यांना आता आश्वासन नव्हे, आर्थिक मदत हवी!

गजानन तिडके

देऊळगाव राजा : दुष्काळाने शेतीचे कंबरडे मोडले, पावसाच्या प्रदीर्घ खंडाने खरीप पिके उद्ध्वस्त झाली आणि शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला. बुलढाणा जिल्ह्यातील तब्बल ७ लाख १ हजार ४५४ हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे पूर्ण झाले असून, नुकसानीचा अहवालही शासनाकडे सादर करण्यात आला आहे. मात्र, पंचनामे झाले, अहवाल गेला; मग शेतकऱ्यांच्या खात्यात मदत कधी जमा होणार? हा संतप्त सवाल आता जिल्ह्यातील शेतकरी उपस्थित करीत आहेत.

जिल्ह्यातील सर्व १ हजार ४५१ गावांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली असून, तब्बल ६ लाख ५१ हजार ३८० शेतकऱ्यांना त्याचा फटका बसला आहे. ही आकडेवारी केवळ प्रशासकीय अहवालापुरती मर्यादित नसून, लाखो शेतकरी कुटुंबांच्या आर्थिक संकटाची गंभीरता अधोरेखित करणारी आहे. जिल्हाधिकारी डॉ. प्रवीणकुमार देवरे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नुकसानीचे पंचनामे पूर्ण करून अहवाल शासनाकडे पाठविण्यात आला आहे. आता शासनाच्या निर्णयाकडे शेतकऱ्यांचे डोळे लागले आहेत.

प्रश्न केवळ पंचनामे पूर्ण झाले की नाही, एवढाच नाही. शेतकऱ्यांच्या हातात नुकसानभरपाई प्रत्यक्ष कधी पडणार, आगामी हंगामासाठी भांडवल कुठून उभे करायचे आणि कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करायचा, हे खरे प्रश्न आहेत. प्रशासनाने आकडेवारी गोळा केली; मात्र संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार मिळण्यासाठी आणखी किती प्रतीक्षा करावी लागणार, याचे उत्तर अद्याप मिळालेले नाही.

९२ पैकी ६२ महसुली मंडळांत पावसाचा प्रदीर्घ खंड!

बुलढाणा जिल्ह्यातील दुष्काळाची तीव्रता पावसाच्या आकडेवारीतूनही स्पष्ट होते. जिल्ह्यातील ९२ महसुली मंडळांपैकी तब्बल ६२ मंडळांत २१ दिवसांपेक्षा अधिक काळ पावसाचा खंड पडला. पिकांना पाण्याची सर्वाधिक गरज असलेल्या फुलोरा आणि शेंगा भरण्याच्या संवेदनशील अवस्थेत पावसाने दडी मारल्याने सोयाबीनसह अन्य खरीप पिकांच्या उत्पादनावर गंभीर परिणाम झाला.

यंदा जिल्ह्यात सरासरीच्या तुलनेत केवळ ६३ टक्के पाऊस झाला असून, पावसाची तूट ३७ टक्क्यांवर पोहोचली आहे. पावसाअभावी पिकांची वाढ खुंटली, उत्पादनाच्या अपेक्षा धुळीस मिळाल्या आणि शेतीवरील खर्च वसूल होण्याचीही चिंता शेतकऱ्यांना सतावत आहे.

अशा परिस्थितीत नुकसानभरपाईची मदत वेळेत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मदत उशिरा मिळाल्यास पुढील रब्बी हंगामाची तयारी, बियाणे-खते खरेदी आणि कर्जाची परतफेड यांसारख्या प्रश्नांचा सामना शेतकऱ्यांना करावा लागणार आहे.

सात लाख हेक्टरवरील नुकसान; आकडे मोठे, मदतीचे काय?

जिल्ह्यातील ७ लाख १ हजार ४५४ हेक्टर क्षेत्रावरील पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे पूर्ण झाल्याने प्रशासनाच्या पातळीवरील ही प्रक्रिया पुढे गेली आहे. मात्र, पंचनामे पूर्ण होणे आणि शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष नुकसानभरपाई मिळणे या दोन वेगवेगळ्या बाबी आहेत. मदतीचे निकष, पात्रतेची पडताळणी, निधीची मंजुरी आणि वितरणाची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच शेतकऱ्यांना आर्थिक दिलासा मिळू शकतो.

त्यामुळे शासनाने केवळ नुकसानीची आकडेवारी विचारात न घेता, शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष अडचणी लक्षात घेऊन मदतीच्या निर्णयाला गती देण्याची गरज आहे. संकटग्रस्त शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी आणखी किती प्रशासकीय टप्पे बाकी आहेत, याबाबतही स्पष्टता आवश्यक आहे.

पंचनामे पूर्ण झाल्याची घोषणा शेतकऱ्यांच्या पदरात मदत पडल्याचा पुरावा ठरू शकत नाही. शेतकऱ्यांना आता आश्वासनांपेक्षा प्रत्यक्ष आर्थिक मदतीची प्रतीक्षा आहे.

पाणी नियोजनाचा आराखडा तयार; आर्थिक संकटावर उपाय कधी?

दुष्काळ निवारणासाठी प्रशासनाने ऑगस्ट २०२७ पर्यंतचा गावनिहाय आणि महिनानिहाय जलआराखडा तयार केला आहे. खडकपूर्णा, नळगंगा, ज्ञानगंगा, पेनटाकळी आणि येळगाव प्रकल्पांतील पाण्याचे नियोजन करताना पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देण्यात येणार आहे. तसेच सार्वजनिक जलस्रोतांच्या ५०० मीटर परिसरात होणारा अनधिकृत पाणी उपसा रोखण्यासाठी विशेष पथके तैनात करण्यात आली आहेत.

पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन आणि जलसाठ्याचे संरक्षण या उपाययोजना महत्त्वाच्या आहेत. मात्र, दुष्काळामुळे पिकांचे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांसमोरील आर्थिक संकटही तितकेच गंभीर आहे. पाण्याचे नियोजन भविष्यातील टंचाईवर मात करण्यासाठी आवश्यक असले, तरी आधीच नुकसान सोसलेल्या शेतकऱ्यांना तातडीचा आर्थिक आधार मिळणेही तितकेच गरजेचे आहे.

शेतकऱ्यांना आता निर्णय हवा, प्रतीक्षा नव्हे!

बुलढाणा जिल्ह्यातील १ हजार ४५१ गावांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती, ६ लाख ५१ हजार ३८० बाधित शेतकरी आणि ७ लाख हेक्टरहून अधिक क्षेत्रावरील पिकांचे नुकसान, हे चित्र शेतीसमोरील संकटाची तीव्रता दाखवते. नुकसानीचा अहवाल शासनाकडे पोहोचला असताना मदतीच्या निर्णयासाठी शेतकऱ्यांना आणखी किती काळ वाट पाहावी लागणार, हा प्रश्न अनुत्तरित आहे.

दुष्काळाचा फटका बसलेल्या शेतकऱ्यांना केवळ पंचनाम्यांच्या आकडेवारीत अडकवून ठेवता येणार नाही. शासनाने नुकसानभरपाईबाबत स्पष्ट भूमिका जाहीर करून मंजुरी आणि वितरणाची प्रक्रिया वेगाने पूर्ण करणे आवश्यक आहे. कारण शेतकऱ्यांसाठी प्रत्येक दिवस महत्त्वाचा आहे. पंचनामे पूर्ण झाले, अहवाल शासनाकडे गेला; आता शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष मदत मिळण्याची वेळ कधी येणार, याचे उत्तर शासनाने द्यावे, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.