Nabamay Ingle : आयुर्वेदातील ‘आजीचा बटवा’ हरपला; नबामाय इंगळे यांचे निधन

Nabamay Ingle : ‘जुनं ते सोनं’ या म्हणीप्रमाणे आपल्या देशातील जुन्या रूढी, परंपरा आणि संस्कार आजही अनेक ज्येष्ठ मंडळी जपताना दिसतात. पूर्वीच्या काळात झाडे, पाने, मुळे आणि वनस्पतींच्या आधारे केले जाणारे पारंपरिक उपचार ग्रामीण जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग होते. पिढ्यान्‌पिढ्या अनुभवातून विकसित झालेले हे पारंपरिक ज्ञान अनेक ज्येष्ठांनी जपले. अशाच पारंपरिक औषधी ज्ञानाचा ठेवा जपणाऱ्या साखरखेर्डा येथील नर्मदाबाई उकर्डा इंगळे अर्थात नबामाय यांचे बुधवार, १६ सप्टेंबर रोजी त्यांच्या राहत्या घरी अल्पशा आजाराने निधन झाले.

 झाड-पानांच्या औषधी ज्ञानाचा चालता-बोलता ठेवा हरपला; नर्मदाबाई इंगळे यांना अखेरचा निरोप

साखरखेर्डा : ‘जुनं ते सोनं’ या म्हणीप्रमाणे आपल्या देशातील जुन्या रूढी, परंपरा आणि संस्कार आजही अनेक ज्येष्ठ मंडळी जपताना दिसतात. पूर्वीच्या काळात झाडे, पाने, मुळे आणि वनस्पतींच्या आधारे केले जाणारे पारंपरिक उपचार ग्रामीण जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग होते. पिढ्यान्‌पिढ्या अनुभवातून विकसित झालेले हे पारंपरिक ज्ञान अनेक ज्येष्ठांनी जपले. अशाच पारंपरिक औषधी ज्ञानाचा ठेवा जपणाऱ्या साखरखेर्डा येथील नर्मदाबाई उकर्डा इंगळे अर्थात नबामाय यांचे बुधवार, १६ सप्टेंबर रोजी त्यांच्या राहत्या घरी अल्पशा आजाराने निधन झाले.

नबामाय यांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत जीवनाचा प्रवास केला. हलाखीच्या परिस्थितीला सामोरे जात असतानाच त्यांनी आपल्या अनुभवातून झाडे-पानांची ओळख करून घेतली. विविध वनस्पतींचा पारंपरिक पद्धतीने उपयोग कसा केला जातो, याचे ज्ञान त्यांनी आत्मसात केले होते. शेतात काम करण्यासाठी जात असताना परिसरातील झाडे, पाने आणि वनस्पतींची ओळख करून घेण्याची त्यांना सवय होती.

स्वभावाने मदतीची वृत्ती असल्याने परिसरातील आजारी व्यक्ती तसेच लहान मुले उपचारासाठी नबामाय यांच्याकडे येत असत. खांडूक, बोटाला होणारे इन्फेक्शन, सडवा, पायाला होणारे कुरूप यांसारख्या किरकोळ आजारांवर त्या पारंपरिक पद्धतीने उपचार करत असत. त्यांच्या उपचारांनी अनेकांना आराम मिळत असल्याचे परिसरातील नागरिक सांगतात. त्यामुळे ‘नबामाय यांच्या हाताला गुण आहे’, अशी भावना अनेकांच्या मनात निर्माण झाली होती.

डोळ्यात कचरा गेल्यास पारंपरिक पद्धतीने तो काढण्याचा प्रयत्न त्या करत असत. तसेच अर्धशिशी किंवा डोकेदुखीवरही त्या आपल्या अनुभवाच्या आधारे पारंपरिक उपाय करत असत. नाकाच्या माध्यमातून रक्तस्राव करून डोकेदुखी कमी करण्याची पद्धतही त्या वापरत असल्याचे त्यांच्या परिचितांकडून सांगितले जाते.

पोटाच्या तक्रारी तसेच लहान मुलांना होणाऱ्या विविध त्रासांवरही त्या अनुभवाच्या आधारे उपाय करत असत. मुलांच्या लक्षणांवरून त्यांना त्रास कशामुळे झाला असावा, याचा अंदाज घेऊन पारंपरिक पद्धतीने औषधोपचार करण्याचा प्रयत्न त्या करत. काही वेळा दोरी-गंडा देण्याचीही प्रथा त्यांच्या उपचारपद्धतीचा भाग होती.

विशेष म्हणजे, या सर्व सेवेसाठी त्यांनी कधीही कोणाकडून मोबदल्याची अपेक्षा ठेवली नाही. गरजू व्यक्तीला मदत करणे, हीच त्यांची भावना होती. त्यामुळे साखरखेर्डा आणि परिसरातील अनेकांच्या तोंडी नबामाय यांचे नाव आदराने घेतले जात असे.

आजच्या आधुनिक वैद्यकीय युगात पारंपरिक औषधी ज्ञानाची पद्धत हळूहळू लोप पावत आहे. अशा परिस्थितीत नबामाय यांच्यासारख्या ज्येष्ठ व्यक्तींच्या निधनामुळे अनुभवातून जपलेले मौखिक ज्ञान आणि पारंपरिक उपचारपद्धतीची माहितीची एक पिढी कमी होत आहे. त्यामुळे ‘आजीचा बटवा’ हळूहळू लोप पावत चालला आहे, अशी भावना साखरखेर्डा परिसरातील नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.

नर्मदाबाई उकर्डा इंगळे अर्थात नबामाय यांच्या निधनाने साखरखेर्डा परिसरात हळहळ व्यक्त होत असून, त्यांच्या प्रेमळ स्वभावासोबतच पारंपरिक औषधी ज्ञानाची आठवण नागरिकांच्या मनात कायम राहणार आहे.